Berichten getagd ‘armoedebestrijding’

De rekenkamer van Kampen heeft in 2025 Unravelling Onderzoek & Advies opdracht gegeven onderzoek te doen naar het armoedebeleid van de gemeente Kampen. Aanleiding voor het onderzoek was de vraag in hoeverre het beleid doeltreffend en doelmatig is en hoe de doelgroep de uitvoering ervaart. Het onderzoek sluit aan bij recente beleidsontwikkelingen, zoals het Actieprogramma Aanpak Armoede, de Meerjarenstrategie Sociaal Domein 2040 en de in ontwikkeling zijnde Agenda Bestaanszekerheid en Kansen voor Iedereen.

Het onderzoek richtte zich niet alleen op beleidskaders en financiële inzet, maar ook op de uitvoering in de praktijk en de ervaringen van inwoners en uitvoerende partijen. Hierdoor kreeg de rekenkamer inzicht in de werking van het armoedebeleid voor verschillende doelgroepen en in de drempels die daarbij worden ervaren.

Methode

De bevindingen zijn gebaseerd op interviews met medewerkers van de ambtelijke organisatie van de gemeente Kampen en met verschillende organisaties binnen het Kamper armoedenetwerk. In deze gesprekken is ingezoomd op beleidskeuzes, uitvoering, samenwerking en de ervaren knelpunten en kansen in de praktijk. Daarnaast is een wereldcafé georganiseerd waarin raadsleden en vertegenwoordigers uit het armoedenetwerk elkaar ontmoetten en met elkaar in gesprek gingen. Deze bijeenkomst bood ruimte voor uitwisseling van perspectieven, reflectie op de onderzoeksbevindingen en verdieping van het inzicht in de werking van het armoedebeleid vanuit zowel bestuurlijk als uitvoerend perspectief. Tevens zijn gesprekken gevoerd met de doelgroep en is veldwerk verricht tijdens ontmoetingsmomenten van belangrijke organisaties binnen het armoedenetwerk.

Beleid en sturing

Uit het onderzoek blijkt dat de gemeente Kampen duidelijke bestuurlijke inzet en beleidsmatige voortgang laat zien op het terrein van armoedebestrijding. De afgelopen jaren zijn stappen gezet richting vereenvoudiging en verruiming van regelingen, zoals de Meedoenbon en de individuele inkomenstoeslag. Tegelijkertijd is geconstateerd dat concrete, meetbare beleidsdoelen grotendeels ontbreken. Hierdoor is het lastig om systematisch te sturen op resultaten en om de doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid adequaat  te monitoren en te verantwoorden.

Drempels en kansen

Hoewel de gemeente beschikt over een passende set regelingen, maken niet alle inwoners die daarvoor in aanmerking komen hier gebruik van. Het bereik verschilt per voorziening en per doelgroep. Met name zzp’ers, werkenden met een laag inkomen, flexwerkers en inwoners met een migratieachtergrond blijken lastiger te bereiken.

Uit gesprekken met ervaringsdeskundigen blijkt dat factoren als schaamte, stress, wantrouwen jegens de overheid en administratieve complexiteit een belangrijke rol spelen bij het niet gebruiken van beschikbare regelingen. Digitalisering en vereenvoudiging van voorzieningen bieden wel kansen om bestaande drempels weg te nemen, maar sluiten nog niet altijd aan bij de leefwereld van kwetsbare inwoners.

Samen sterker in de uitvoering

De uitvoering van het armoedebeleid kenmerkt zich door de betrokkenheid en inzet van professionals en door een sterk Kamper armoedenetwerk, waarbinnen maatschappelijke organisaties een cruciale rol spelen bij het bereiken en ondersteunen van inwoners; ook voor inwoners voor wie de weg naar de overheid minder vanzelfsprekend is. De samenwerking binnen dit netwerk is waardevol en laagdrempelig, maar ook kwetsbaar door het informele karakter en het ontbreken van structurele regie.

Het onderzoek toont aan dat de gemeentelijke armoederegisseur beleid, uitvoering en inwoners met elkaar verbindt en daarvoor positief wordt gewaardeerd. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat de regierol van de gemeente als geheel organisatorisch nog steviger kan worden geborgd, om de samenwerking minder afhankelijk te maken van personen en hun netwerk, en beter te verankeren in de organisatie.

Doeltreffendheid en doelmatigheid

Het onderzoek laat zien dat de gemeente Kampen beschikt over een breed palet aan regelingen om inwoners met een laag inkomen of schulden te ondersteunen. Het blijkt dat het bereik van deze regelingen verschilt en dat een deel van de doelgroep geen gebruikmaakt van het beschikbare aanbod. Daardoor is het lastig om vast te stellen in hoeverre de beleidsdoelen daadwerkelijk worden gerealiseerd. Voor inwoners die wél worden bereikt, is de financiële ondersteuning vaak substantieel en kan deze bijdragen aan het verminderen van financiële stress. De doelmatigheid van de ondersteuning is daarmee aannemelijk voor deze groep. Het onderzoek laat echter ook zien dat de gemeente nog beperkt zicht heeft op de resultaten en effecten van het beleid, met name binnen de schuldhulpverlening. Het ontbreken van structurele informatie over bereik, voortgang en effecten maakt het moeilijk om de doeltreffendheid en doelmatigheid van het armoedebeleid als geheel goed te beoordelen en waar nodig gericht bij te sturen.

Conclusie en aanbevelingen

Op basis van het onderzoek concludeert de rekenkamer dat de gemeente Kampen duidelijke bestuurlijke inzet toont op het terrein van armoedebestrijding en beschikt over een betrokken uitvoering en een waardevol armoedenetwerk. Tegelijkertijd blijkt dat het armoedebeleid nog onvoldoende houvast biedt voor gerichte sturing en verantwoording. Het ontbreken van concreet geformuleerde, meetbare doelen maakt het lastig om systematisch te volgen in hoeverre het beleid de beoogde effecten bereikt en om tijdig bij te sturen.

Unravelling beveelt daarom aan om het armoedebeleid te versterken met duidelijke, meetbare doelstellingen en periodieke rapportages over bereik en effecten. Daarnaast is het van belang om meer zicht te krijgen op welke doelgroepen worden bereikt en welke groepen buiten beeld blijven, zodat communicatie en toeleiding hier beter op kunnen worden afgestemd. Ook wordt aanbevolen om mensgericht en stress-sensitief werken steviger te verankeren in de uitvoering en om de regierol van de gemeente binnen het armoedenetwerk structureel te borgen. Tot slot vraagt de inrichting van de schuldhulpverlening om herijking, zodat de gemeente beter kan sturen op samenwerking, kwaliteit en resultaten.

Opdrachtgever: Rekenkamer Kampen
Onderzoekers: Annika Hofman, Linde Zwijnenburg, en Marion Mulaji, Martijn Mussche, Miriam Dorigo en Pita Klaassen
Oplevering rapport: september 2025

Lees hier het rapport: Rapport Armoedebeleid Kampen